Сегіз командалық рөл: толық нұсқаулық

Команданың табысы тек білімді мамандарды жинаумен шешілмейді. Бір адам істі алға итереді, екіншісі тәуекелді көреді, үшіншісі команданы біріктіреді. Командалық рөл — адамның командада өзін ұстау, басқалармен әрекеттесу және іске үлес қосу тәсілі. Бұл мақалада сегіз командалық рөлді, олардың пайдасы мен шектеулерін қарастырамыз.

Командалық рөл неге маңызды

Басқару саласындағы зерттеулер бір заңдылықты жиі көрсетеді: ең ақылды адамдардан құралған команда әрқашан жеңе бермейді. Нәтиже көбіне адамдардың мінез-құлқы бір-бірін қаншалықты толықтыратынына байланысты: біреу бағыт береді, біреу идея әкеледі, біреу тексереді, біреу соңына дейін жеткізеді.

ION.KZ-те сегіз рөлдік командалық рөлдер сауалнамасы қолданылады. Бұл оқу материалына негізделген қолданбалы құрал, клиникалық немесе психометриялық тест емес.

Сегіз рөл төрт топта

Рөлдерді командаға қандай үлес қосатынына қарай төрт топқа бөлуге болады. Әр топта екі рөл бар және олар бір-бірін толықтырады.

Бағыттау: Ұйытқы және Үйлестіруші

• Ұйытқы — істі алға жылжытады, команданы іс-әрекетке итермелейді. Команда тоқтап қалғанда қозғалыс береді. Әлсіз тұсы: прогресс баяу болса, шыдамсыз не ашуланшақ болуы мүмкін.
• Үйлестіруші — мақсатты нақтылап, әр адамды ең жақсы істей алатын ісіне бағыттайды. Әлсіз тұсы: командаға тым қатты не тым аз қысым жасаса, оны «жоғалтуы» мүмкін.

Байланыстыру: Топ құрушы және Ресурс іздеуші

• Топ құрушы — адамдардың қажеттілігін байқап, команданы біріктіреді, шиеленісті басады. Әлсіз тұсы: бәсекеге қабілетсіз деп қабылдануы мүмкін.
• Ресурс іздеуші — сыртқы байланыстар мен жаңа мүмкіндіктерді командаға әкеледі. Әлсіз тұсы: істі қолға алғандай тез тастап кетуі мүмкін, аяқтау үшін басқалар керек.

Мәселені шешу: Идея ұсынушы және Бақылаушы-бағалаушы

• Идея ұсынушы — түпнұсқа идеялар мен жаңа тәсілдер ұсынады. Әлсіз тұсы: детальдарда абайсыз болуы мүмкін.
• Бақылаушы-бағалаушы — салқын, бейтарап талдау жасап, тәуекелді көреді. Әлсіз тұсы: тым сақ не сыншыл болып, команданың қарқынын тежеуі мүмкін.

Орындау: Іске асырушы және Аяқтаушы

• Іске асырушы — идеяны басқарылатын тапсырмаларға айналдырып, тұрақты орындайды. Әлсіз тұсы: жоспардың кенеттен өзгеруін ұнатпауы мүмкін.
• Аяқтаушы — детальдарды тексеріп, істі мерзімінде соңына дейін жеткізеді. Әлсіз тұсы: уақыт қысымында немқұрайлы әріптестерге шыдамсыз болуы мүмкін.

Бір адам — бірнеше рөл

Адам бір ғана рөлге «жабыспайды». Әдетте әр адамда екі-үш басым рөл болады, ал кейбір рөлдерді ол қажет болғанда ғана атқарады. Сондықтан нәтижені «сен — Ұйытқысың» деген жапсырма ретінде емес, адамның өз ішіндегі басымдықтары ретінде оқыған дұрыс. Ұпай — қабілет өлшемі емес: ол адамның қай мінез-құлықты өзіне тән деп бағалағанын көрсетеді.

Ешбір рөл «жақсы» немесе «жаман» емес. Күшті команда — сегіз рөлдің барлығы кемінде бір адамда жақсы көрінетін, ал адамдар бір-бірінің әлсіз тұстарын жабатын команда.

Рөлдерді жұмыста қалай қолдануға болады

1. Команда мүшелерінің басым рөлдерін біліңіз: әр адам сауалнаманы өзі толтырады.
2. Команданың рөлдік картасын қараңыз: қай рөл бірнеше адамда қайталанады, қайсысы мүлде жоқ.
3. Жетіспейтін рөлді жаңа адаммен, серіктестікпен немесе бар адамдардың саналы түрде «рөлді жабуымен» толтырыңыз.
4. Міндетті бөлгенде рөлді дағдымен және жүктемемен бірге қараңыз — толығырақ бөлек мақалада.